If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Jeżeli jesteś za filtrem sieci web, prosimy, upewnij się, że domeny *.kastatic.org i *.kasandbox.org są odblokowane.

Główna zawartość

Jawne i niejawne koszty, zysk księgowy i ekonomiczny

Są różne sposoby analizowania kosztów i zysków. Poczytaj o nich!

Kluczowe pojęcia

  • Firmy będące własnością prywatną są zmotywowane żeby osiągać zyski. Zysk to różnica pomiędzy przychodami a kosztami.
  • Prywatne przedsiębiorstwo to biznes posiadany przez osoby prywatne.
  • Produkcja to proces łączenia surowców żeby wytworzyć produkty, najlepiej o wartości większej niż suma wartości surowców.
  • Przychód to pieniądze pochodzące ze sprzedaży produktów firmy; zdefiniowany jako cena razy sprzedana ilość.
  • Zysk księgowy to całkowity przychód minus koszty rzeczywiste, włączając w to amortyzację.
  • Zysk ekonomiczny to przychody minus wszystkie koszty—rzeczywiste i ukryte.
  • Koszty rzeczywiste (jawne) to rzeczywiste koszty firmy — rzeczywiste wydatki, jak na przykład płatności z tytułu wynagrodzeń, wynajmu czy materiałów.
  • Implicit costs are a specific type of opportunity cost: the cost of resources already owned by the firm that could have been put to some other use. For example, an entrepreneur who owns a business could use her labor to earn income at a job.

Jawne i niejawne koszty, zysk księgowy i ekonomiczny

Prywatne przedsiębiorstwo—przedsiębiorstwo posiadane przez osoby prywatne—jest charakterystyczne dla gospodarki polskiej. Kiedy myślimy o firmach, często na myśl przychodzą nam duże firmy, ale firmy mogą mieć bardzo różną wielkość, jak możesz przekonać się w tabeli poniżej.
Zdecydowana większość polskich przedsiębiorstw zatrudnia do 9 pracowników. W 2015 Główny Urząd Statystyczny policzył, że liczba przedsiębiorstw niefinansowych w gospodarce polskiej wynosiła 1 914 141. Około jedna trzecia wszystkich pracowników przedsiębiorstw niefinansowych zatrudniana była przez 3432 duże przedsiębiorstwa, czyli firmy, które zatrudniały 250 pracowników lub więcej. Kolejne 30% pracowników pracowało w firmach zatrudniających pomiędzy 10 a 249 pracowników (małe i średnie przedsiębiorstwa).
Te małe firmy obejmują w zasadzie wszystko, od dentystów i prawników do ogrodników i firm sprzątających domy. Istnieje również wiele tysięcy małych przedsiębiorców, prowadzących indywidualną działalność, którzy nie zatrudniają żadnych pracowników, właścicielem jest jeden przedsiębiorca, któremu w prowadzeniu biznesu pomagają członkowie jego rodziny, oficjalnie nie otrzymujący wynagrodzenia, ale utrzymujący się razem z nim z tej działalności—w tabeli nie ma osobnej kategorii dla takich przedsiębiorstw.
Zakres wielkości firm polskich (przedsiębiorstwa niefinansowe, 2015)
Liczba pracowników (zakres)Przedsiębiorstwa, % całkowitej liczby przedsiębiorstwLiczba pracowników
Razem1 914 1419 395 607
0–91 838 365, 96,04%3 667 604, 39,04%
10–4956 713, 2,96%1 194 140, 12,71%
50–24915 631, 0,82%1 630 254, 17,35%
250 lub więcej3 432, 0,18%2 903 609, 30,90%
Źródło: 2015 Główny Urząd Statystyczny (Bank Danych Lokalnych), www.stat.gov.pl
Każde z tych przedsiębiorstw, niezależnie od rozmiaru czy złożoności, próbuje wypracować zysk.
Zysk=Całkowity przychódCałkowity koszt
Całkowity przychód to pieniądze, które przedsiębiorstwo ma ze sprzedaży swoich produktów. Oblicza się go mnożąc cenę produktu razy sprzedaną ilość produktu:
Całkowity przychód=Cena×Ilość
Możemy odróżnić dwa rodzaje kosztów: jawne i ukryte. Koszty jawne to inaczej koszty rzeczywiste, czyli koszty, za którymi idzie rzeczywisty wydatek—rzeczywista płatność. Wynagrodzenia, które płaci firma, lub czynsz płacony za wynajem biura to koszty jawne.
Koszty niejawne są bardziej subtelne, jednak tak samo ważne. Reprezentują koszty zużywania zasobów już posiadanych przez firmę. W przypadku małych firm często są to zasoby dostarczone przez właścicieli—na przykład praca w przedsiębiorstwie bez otrzymywania formalnego wynagrodzenia lub używanie części powierzchni prywatnego domu jako sklepu. Koszty ukryte pozwalają także na amortyzację dóbr, materiałów i wyposażenia niezbędnego do działania firmy.
Te dwie definicje kosztów są ważne dla odróżnienia dwóch koncepcji zysku—księgowego i ekonomicznego. Zysk księgowy to koncepcja związana z przepływami pieniężnymi. Jest to przychód całkowity minus koszty jawne—czyli różnica między przepływami pieniężnymi dodatnimi i ujemnymi, lub prościej — między wpływami i wydatkami. Zysk ekonomiczny to zysk całkowity minus koszty całkowite, które zawierają koszty jawne i ukryte.
Różnica ta jest ważna. Nawet jeśli przedsiębiorstwo płaci podatki dochodowe w oparciu o zysk księgowy, to jego efektywność ekonomiczna zależy od zysku ekonomicznego.

Obliczanie kosztów ukrytych

Spójrzmy na przykład żeby zrozumieć lepiej jak oblicza się koszty niejawne.
Marek pracuje obecnie jako prawnik w korporacji prawniczej. Zastanawia się nad otwarciem swojej własnej kancelarii, w której spodziewa się zarobić około 200 000 zł rocznie. Żeby uruchomić własną firmę, potrzebuje biura i urzędnika. Znalazł idealne biuro, którego wynajem kosztuje 50 000 zł rocznie. Urzędnik może zostać zatrudniony za 35 000 zł rocznie. Jeśli te liczby są trafne, to czy kancelaria Marka będzie zyskownym interesem?
Krok 1. Najpierw musimy obliczyć koszty. Użyjemy naszej wiedzy o kosztach jawnych:
Koszty jawne=Wynajęcie biuraWynagrodzenie urzędnikaKoszty jawne=50000 zł+35000 złKoszty jawne=85000 zł
Krok 2. Odjęcie kosztów jawnych od przychodów daje nam zysk księgowy.
Zysk księgowy=PrzychodyKoszty jawneZysk księgowy=200000 zł85000 złZysk księgowy=115000 zł
Ale te obliczenia uwzględniają tylko koszty jawne. Żeby otworzyć swoją kancelarię, Marek musiałby odejść ze swojej obecnej pracy, w której zarabia rocznie 125 000 zł. Byłby to ukryty koszt otworzenia własnej kancelarii.
Krok 3. Musimy odjąć zarówno koszty jawne jak i ukryte, żeby określić prawdziwy zysk ekonomiczny:
Zysk ekonomiczny=Całkowite przychodyKoszty jawneKoszty ukryteZysk ekonomiczny=200000 zł85000 zł125000 złZysk ekonomiczny=10000 zł
Marek straciłby 10 000 zł rocznie. Nie oznacza to, że nie chce otworzyć własnej kancelarii, ale oznacza to, że zarabiałby o 10 000 zł rocznie mniej niż jeśli dalej pracowałby dla korporacji prawniczej.
Koszty niejawne mogą też obejmować inne rzeczy. Być może Marek ceni swój czas wolny, a otworzenie własnej kancelarii kosztowałoby go więcej godzin włożonej pracy niż praca w korporacji. W tym przypadku stracony czas wolny również byłby kosztem ukrytym i musiałby zostać odjęty od zysku ekonomicznego (a konkretnie jego szacowana wartość musiałaby zostać odjęta).

Podsumowanie

  • Firmy będące własnością prywatną są zmotywowane żeby osiągać zyski. Zysk to różnica pomiędzy przychodami a kosztami.
  • Prywatne przedsiębiorstwo to biznes posiadany przez osoby prywatne.
  • Produkcja to proces łączenia surowców żeby wytworzyć produkty, najlepiej o wartości większej niż suma wartości surowców.
  • Przychód to pieniądze pochodzące ze sprzedaży produktów firmy; zdefiniowany jako cena razy sprzedana ilość.
  • Zysk księgowy to całkowity przychód minus koszty rzeczywiste, włączając w to amortyzację.
  • Zysk ekonomiczny to przychody minus wszystkie koszty—rzeczywiste i ukryte.
  • Koszty rzeczywiste (jawne) to rzeczywiste koszty firmy — rzeczywiste wydatki, jak na przykład płatności z tytułu wynagrodzeń, wynajmu czy materiałów.
  • Koszty ukryte (czyli niejawne) to koszty alternatywne zasobów już posiadanych przez przedsiębiorstwo i przez nie używanych—na przykład rozbudowania fabryki na już posiadanym gruncie.

Pytania do samodzielnego sprawdzenia swojej wiedzy

W ostatnim roku firma miała przychód ze sprzedaży 1 milion zł. Wydała 600 000 zł na wynagrodzenia, 150 000 zł na finansowanie kapitału i 200 000 zł na materiały. Jaki jest zysk księgowy firmy?

Pytania do powtórzenia

  • Czym są koszty jawne i ukryte?
  • Czy spłata odsetek kredytu jest dla firmy kosztem jawnym czy ukrytym?
  • Jaka jest różnica pomiędzy zyskiem księgowym a zyskiem ekonomicznym?

Pytanie rozwijające myślenie krytyczne

Małe firmy powstałe w wyniku otworzenia własnej firmy przez pracownika większej firmy czasami istnieją pomimo, że nie osiągają zysku ekonomicznego. Jak możesz to wyjaśnić?

Zadanie

Firma zastanawia się nad inwestycją, która ma 6% stopę zwrotu. Jeśli pożyczy pieniądze na tę inwestycję, będzie musiała zapłacić 8% odsetek. Firma ma obecnie gotówkę, więc nie ma potrzeby pożyczania. Czy powinna dokonać tej inwestycji? Wyjaśnij dlaczego tak lub dlaczego nie.

Chcesz dołączyć do dyskusji?

Na razie brak głosów w dyskusji
Rozumiesz angielski? Kliknij tutaj, aby zobaczyć więcej dyskusji na angielskiej wersji strony Khan Academy.