Jeśli widzisz tę wiadomość oznacza to, że mamy problemy z załadowaniem zewnętrznych materiałów na naszej stronie internetowej.

If you're behind a web filter, please make sure that the domains *.kastatic.org and *.kasandbox.org are unblocked.

Główna zawartość

Ekonomia zanieczyszczenia środowiska

Zanieczyszczenie jest przykładem negatywnego efektu zewnętrznego. Tłumaczenie na język polski zrealizowane przez Fundację Edukacja dla Przyszłości dzięki wsparciu Fundacji PKO Banku Polskiego.

Kluczowe koncepcje

  • Produkcja gospodarcza może spowodować szkody dla środowiska. Ten problem pojawia się we wszystkich krajach, zarówno biednych jak i bogatych, i niezależnie od tego czy ich gospodarki są rynkowe czy sterowane.
  • Efekt zewnętrzny, czasami nazywany ubocznym, pojawia się kiedy wymiana pomiędzy kupującym a sprzedającym ma wpływ na podmiot trzeci, który nie uczestniczy w wymianie. Efekty zewnętrzne mogą być pozytywne lub negatywne.
  • Zawodność rynku pojawia się, kiedy rynek samoistnie nie przydziela zasobów efektywnie, w sposób, który równoważy korzyści i koszty społeczne; efekty zewnętrzne to przykład zawodności rynku.
  • Koszty społeczne to koszty, które obejmują zarówno koszty prywatne ponoszone przez przedsiębiorstwa, jak i dodatkowe koszty zewnętrzne, ponoszone przez podmioty trzecie, poza procesem produkcji.

Zanieczyszczenia

Od roku 1970 do 2012 populacja Stanów Zjednoczonych wzrosła o jedną trzecią, a rozmiar gospodarki wzrósł ponad dwukrotnie. Pomimo tego wzrostu Stany Zjednoczone, przy użyciu różnych metod przeciwdziałania zanieczyszczeniom, osiągnęły prawdziwy postęp w kwestii ilości zanieczyszczeń.
Zgodnie z US Energy Information Administration, emisja określonych kluczowych zanieczyszczeń powietrza zmalała znacznie od 2007 do 2012; i rzeczywiście, zmalała ona o 730 milionów ton metrycznych rocznie—redukcja o 12%. Wydaje się to pokazywać, że Stany Zjednoczone poczyniły postęp w zmniejszeniu ogólnej emisji dwutlenku węgla, głównego gazu cieplarnianego.
Mimo stopniowej redukcji emisji pochodzącej ze spalania paliw kopalnych wiele ważnych problemów środowiskowych wciąż pozostaje nierozwiązanych. Wraz z wysokim poziomem zanieczyszczenia powietrza i wody, inne problemy, włączając w to niebezpieczne składowanie śmieci, niszczenie terenów podmokłych i innych środowisk życia dzikiej przyrody, mają wpływ na ludzie zdrowie razem z pozostałymi zanieczyszczeniami.

Efekty zewnętrzne

Rynki prywatne oferują efektywny sposób połączenia kupujących i sprzedających oraz określenia, które dobra są produkowane, w jaki sposób są produkowane, i kto jest dostaje. Zasada, że dobrowolna wymiana daje korzyści zarówno kupującym jak i sprzedającym to fundament budowy ekonomicznego sposobu myślenia. Ale co się stanie, kiedy dobrowolna wymiana wpływa na kogoś trzeciego, kto nie jest kupującym ani sprzedającym?
Weźmy na przykład organizatora koncertu, który chce zbudować scenę na świeżym powietrzu, na której będą odbywać się koncerty muzyki country, a która ma się znajdować pół kilometra od twojego domu. Będziesz słyszeć te koncerty siedząc na swoim podwórku—lub być może nawet w swojej jadalni. W tym przypadku sprzedający i kupujący bilety na koncert mogą być usatysfakcjonowani swoją dobrowolną wymianą, ale ty nie masz prawa głosu w ich rynkowej transakcji.
Wpływ wymiany rynkowej na osobę trzecią, która jest poza, czyli na zewnątrz, tej wymiany, nazywany jest właśnie efektem zewnętrznym. Ponieważ efekty zewnętrzne, które pojawiają się w transakcjach rynkowych wpływają też na inne strony poza tymi zaangażowanymi, dlatego nazywane są czasami ubocznymi.
Efekty zewnętrzne mogą być negatywne lub pozytywne. Jeśli nienawidzisz muzyki country, to słuchanie jej w swoim domy każdej nocy byłby negatywnym efektem zewnętrznym. Ale jeśli kochasz muzykę country, to wtedy taka ilość darmowych koncertów będzie pozytywnym efektem zewnętrznym.

Zanieczyszczenie jako negatywny efekt zewnętrzny

Zanieczyszczenie jest negatywnym efektem zewnętrznym. Ekonomiści pokazują społeczne koszty produkcji przy pomocy wykresu popytu i podaży. Społeczne koszty obejmują prywatne koszty produkcji ponoszone przez firmę, i zewnętrzne koszty zanieczyszczenia, które przenoszone są na społeczeństwo.
Poniższy wykres przedstawia popyt i podaż produkcji lodówek. Krzywa popytu D, pokazuje ilość popytu dla każdej ceny. Krzywa podaży Sprywatny, pokazuje ilość lodówek dostarczaną przez wszystkie firmy po każdej cenie przy założeniu, że biorą pod uwagę tylko swoje prywatne koszty i mogą emitować zanieczyszczenia po zerowym koszcie. Równowaga rynkowa, E0, gdzie ilość popytu i podaży się zrównują, jest przy cenie 650 zł i ilości 45 000. Możesz znaleźć te same informacje w pierwszych trzech kolumnach w tabeli.
Źródło obrazka: Figure 1 w "The Economics of Pollution", OpenStaxCollege, CC BY 4.0
Przesunięcie krzywej podaży spowodowane przez koszty zanieczyszczenia
CenaIlość popytuIlość podaży przed uwzględnieniem kosztów zanieczyszczeniaIlość podaży po uwzględnieniu kosztów zanieczyszczenia
600zł50 00040 00030 000
650zł45 00045 00035 000
700zł40 00050 00040 000
750zł35 00055 00045 000
800zł30 00060 00050 000
850zł25 00065 00055 000
900zł20 00070 00060 000
Sytuacja nie jest jednak taka prosta. Zanieczyszczenie tworzone jest jako produkt uboczny przetwarzania metali, plastiku, chemikaliów i energii, które używane były w produkcji lodówek. Powiedzmy, że jeśli te zanieczyszczenia zostały wyemitowane do powietrza i wody, to wytworzyły koszty w wysokości 100 zł na wyprodukowaną lodówkę. Te koszty mogą pojawić się w powodu szkód na zdrowiu ludzi, wpływ na wartość nieruchomości, zniszczenie środowisk bytowania dzikiej przyrody, redukcję możliwości wypoczynku, lub z powodu innych negatywnych wpływów.
Na rynku bez ograniczeń zanieczyszczeń firmy mogą pozbywać się pewnych odpadów bez ponoszenia kosztów. Wyobraź sobie teraz, że przedsiębiorstwa, które produkują lodówki, muszą uwzględnić te zewnętrzne koszty zanieczyszczeń—czyli muszą wziąć pod uwagę nie tylko koszty pracy i materiałów potrzebnych do zrobienia lodówki, ale również szerzej ujęte koszty, które społeczeństwo ponosi przez zanieczyszczenia. Jeśli firma musi zapłacić 100 zł dodatkowych kosztów zewnętrznych za każdym razem, kiedy wyprodukuje lodówkę, to produkcja staje się bardziej kosztowna, więc cała krzywa podaży przesuwa się w górę o 100 zł.
Zauważ, że jest jeszcze czwarta kolumna w tabeli. Uwzględniając zewnętrzne koszty zanieczyszczenia firma musi ustalić cenę 700 zł za lodówkę i produkować 40 000 lodówek. Możesz też zobaczyć to przesunięcie na wykresie, patrząc na krzywą podaży Sspołeczny. Nowa równowaga będzie w punkcie E1; wzięcie pod uwagę dodatkowych kosztów zanieczyszczenia da w wyniku wyższą cenę, mniejszą ilość produkcji i niższą ilość zanieczyszczeń.
Pamiętaj, że krzywe podaży opierają się na wyborach dotyczących produkcji, które firmy podejmują patrząc na swoje koszty krańcowe; krzywe popytu są oparte na korzyściach, które jednostki odczuwają maksymalizując użyteczność. Gdyby nie istniały żadne efekty zewnętrzne, to koszty prywatne byłyby takie same jak koszty dla społeczeństwa jako całości, a korzyści prywatne byłyby takie same jak korzyści dla społeczeństwa jako całości. Tak więc jeśli efekty zewnętrzne by nie istniały, to interakcja popytu i podaży skoordynowałaby korzyści i koszty społeczne.
Ale w rzeczywistości efekty zewnętrzne istnieją. I z tego powodu krzywa podaży pokazująca prywatne koszty tak naprawdę nie reprezentuje wszystkich społecznych kosztów.
Ponieważ efekty zewnętrzne to przypadek, w którym rynek nie uwzględnia wszystkich kosztów społecznych, a tylko niektóre z nich, ekonomiści często nazywają to zawodnością rynku. Kiedy rynek zawodzi, to w takiej sytuacji prywatny rynek nie osiąga efektywnego poziomu produkcji ponieważ firmy nie uwzględniają wszystkich kosztów w produkcji i/lub konsumenci nie uwzględniają wszystkich uzyskanych korzyści, w tym przypadku będących pozytywnym efektem zewnętrznym. W przypadku zanieczyszczenia społeczne koszty produkcji przewyższają społeczne korzyści dla konsumentów, a rynek produkuje zbyt dużo produktów.
Ogólny wniosek jest taki, że jeśli firmy muszą zapłacić społeczne koszty zanieczyszczenia, to tworzą mniej zanieczyszczeń, ale też produkują mniej produktów i sprzedają je za wyższą cenę.

Podsumowanie

  • Produkcja gospodarcza może spowodować szkody dla środowiska. Ten problem pojawia się we wszystkich krajach, zarówno biednych jak i bogatych, i niezależnie od tego czy ich gospodarki są rynkowe czy sterowane.
  • Efekt zewnętrzny, czasami nazywany ubocznym, pojawia się kiedy wymiana pomiędzy kupującym a sprzedającym ma wpływ na podmiot trzeci, który nie uczestniczy w wymianie. Efekty zewnętrzne mogą być pozytywne lub negatywne.
  • Zawodność rynku pojawia się, kiedy rynek samoistnie nie przydziela zasobów efektywnie, w sposób, który równoważy korzyści i koszty społeczne; efekty zewnętrzne to przykład zawodności rynku.
  • Koszty społeczne to koszty, które obejmują zarówno koszty prywatne ponoszone przez przedsiębiorstwa, jak i dodatkowe koszty zewnętrzne, ponoszone przez podmioty trzecie, poza procesem produkcji.

Pytania do samodzielnego sprawdzenia swojej wiedzy

Zidentyfikuj, czy każda z następujących sytuacji jest przykładem negatywnego czy pozytywnego efektu zewnętrznego:
  • Jesteś obserwatorem ptaków a twój sąsiad podstawił na podwórku kilka budek dla ptaków oraz posadził drzewa i kwiaty żeby przyciągnąć ptaki.
  • Twój sąsiad pomalował swój dom na ohydny kolor.
  • Inwestycje w prywatną edukację podnoszą poziom życia w twoim kraju.
  • Śmieci wyrzucane wyżej w biegu rzeki przepływają zaraz obok twojego domu.
  • Twój współlokator jest palaczem, ale ty nie palisz papierosów.
Zidentyfikuj, czy krzywa podaży przesunie się w prawo, w lewo, czy pozostanie w tym samym miejscu w następujących sytuacjach:
  • Przedsiębiorstwa w branży muszą płacić karę za swoją emisję dwutlenku węgla.
  • Firmy są pozywane do sądu za zanieczyszczanie wody w rzece.
  • Elektrownie w konkretnym mieście nie mają stawianych wymagań zajęcia się wpływem swojej emisji zanieczyszczeń na jakość powietrza.
  • Firmy, które używają szczelinowania do usunięcia ropy i gazu ze skał muszą posprzątać zniszczenia.
Dla każdej z twoich odpowiedzi na powyższe pytanie określ, czy cena równowagi wzrośnie, spadnie, czy pozostanie taka sama.
Warunki popytu i podaży dla firmy produkcyjnej zostały podane w tabeli poniżej. Trzecia kolumna przedstawia krzywą podaży bez wzięcia pod uwagę dodatkowych kosztów zewnętrznych zanieczyszczenia. Czwarta kolumna przedstawia krzywą podaży jeśli firma weźmie pod uwagę dodatkowe koszty zanieczyszczenia. Znajdź równowagę przed uwzględnieniem dodatkowych kosztów zanieczyszczenia i po uwzględnieniu dodatkowych kosztów zanieczyszczenia.
CenaIlość popytuIlość podaży bez płacenia kosztów zanieczyszczeniaIlość podaży po zapłaceniu kosztów zanieczyszczenia
10 zł450400250
15 zł440440290
20 zł430480330
25 zł420520370
30 zł410560410

Pytania do powtórzenia

  • Czym jest efekt zewnętrzny?
  • Podaj przykład pozytywnego efektu zewnętrznego i negatywnego efektu zewnętrznego.
  • Jaka jest różnica pomiędzy kosztami prywatnymi i kosztami społecznymi?
  • Jeśli mamy rynek bez regulacji środowiskowych, to czy krzywa podaży firmy bierze pod uwagę koszty prywatne, koszty zewnętrzne, oba rodzaje, czy żadne z tych? Wyjaśnij.

Pytanie rozwijające myślenie krytyczne

Załóżmy, że chcesz ustalić wartość w złotówkach zewnętrznych kosztów emisji dwutlenku węgla z elektrowni. Jakie informacje lub dane musisz mieć, żeby zmierzyć zewnętrzny—ale nie społeczny—koszt?

Zadania

  • Pokaż rynek papierosów w równowadze, zakładając że nie ma przepisów zakazujących palenia w miejscach publicznych. Oznacz prywatną rynkową cenę równowagi i ilość równowagi jako Pm i Qm. Dodaj elementy konieczne do pokazania w modelu wpływu negatywnych efektów zewnętrznych z biernego palenia. Oznacz społeczną ilość optymalną i cenę optymalną jako Pe i Qe. Na wykresie zacieniuj bezpowrotną stratę społeczną przy danej produkcji rynkowej. Wskazówka: W tym przypadku to konsumenci, a nie producenci, są tymi, którzy tworzą negatywny efekt zewnętrzny.
  • Wróć do pierwszej tabeli w tym artykule. Negatywny efekt zewnętrzny stworzony przez produkcję lodówek wynosił 100 zł. Jednak kiedy wzięto pod uwagę koszty prywatne i dodatkowe koszty zewnętrzne, to cena rynkowa wzrosła tylko o 50 zł. Jeśli koszty zewnętrzne wynosiły 100 zł, to dlaczego cena wzrosła tylko o 50 zł kiedy wszystkie koszty zostały wzięte pod uwagę?
  • Tabela poniżej pokazuje warunki popytu i podaży dla firmy, która gra na trąbkach na ulicy na zamówienie. Qs1 to ilość podaży bez kosztów zewnętrznych. Qs2 to ilość podaży przy uwzględnieniu kosztów zewnętrznych. Jaki jest negatywny efekt zewnętrzny w tym przypadku? Znajdź cenę i ilość równowagi przy uwzględnieniu tylko prywatnych kosztów, a potem przy uwzględnieniu również kosztów zewnętrznych. W jaki sposób efekt zewnętrzny wpływa na cenę i ilość równowagi?
PQdQs1Qs2
20zł0108
18zł197
15zł2,57,55,5
12zł464
10zł553
5zł7,52,50,5

Chcesz dołączyć do dyskusji?

Na razie brak głosów w dyskusji
Rozumiesz angielski? Kliknij tutaj, aby zobaczyć więcej dyskusji na angielskiej wersji strony Khan Academy.