If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Jeżeli jesteś za filtrem sieci web, prosimy, upewnij się, że domeny *.kastatic.org i *.kasandbox.org są odblokowane.

Główna zawartość

Kamień Ambum

Tekst: dr Jane Horan i dr Billie Lythberg
Kamień Ambum, ok. 1500 p.n.e., szarogłaz, 20 x 7,5 x 14 cm, Dolina Ambum, prowincja Enga, Papua Nowa Gwinea (Galeria Narodowa Australii, Canberra)
Kamień Ambum to mistrzowsko wykonana kamienna rzeźba, stworzona około 3500 lat temu na wyżynach wyspy, którą znamy teraz jako Nową Gwineę. Kto właściwie go wyrzeźbił i do jakiego oryginalnego celu tego nie wiemy. Niemniej jednak Kamień Ambum był obiektem religijnym dla grupy ludzi w Papui Nowej Gwinei, zanim stał się estetycznie pięknym i intrygującym artefaktem egzotyki w zachodniej galerii. Niedawno doznał nieszczęśliwego wypadku, zepsuł się, a rozgłos wokół niego pchnął Kamień Ambum do toczących się politycznych debat o tym, kto jest właścicielem historycznych artefaktów. Każdy rozdział historii tego rzeźbiarstwa został splątany z osobistymi i politycznymi intrygami, a także kroniką większej opowieści o kolonizacji oraz zmieniających się i ewoluujących strukturach władzy.

Starożytny tłuczek

Jest znalezionych 12 artefaktów, takich jak Kamień Ambum: starożytne kamienne moździerze i tłuczki wydobywane w Nowej Gwinei, zwykle z wnętrza gór. Gładko zakrzywiona szyja i łeb kamienia Ambum sugerują, że można go wykorzystać jako tłuczek, gdy weźmiemy pod uwagę jego rozmiar - około 8 cali ma "szyjka" tego stworzenia, która może być trzymana w dłoni, a jego gruba baza mogła być używana do tłuczenia żywności i innych materiałów. Górną część innych starożytnych tłuczków z Nowej Gwinei odróżniają głowy ludzi, ptaków lub w pełni rzeźbione ptaki, podczas gdy moździerze (dolna część) zawierają również obrazy geometryczne obok ptasich i antropomorficznych (ludzkich) przedstawień.
Kamień Ambum jest ceniony przede wszystkim nie tylko ze względu na swój wiek - jest jedną z najstarszych ze wszystkich rzeźb wykonanych w Oceanii - ale także ze względu na bardzo charakterystyczne cechy rzeźbiarskie. Ma przyjemny kształt i gładką powierzchnię, a lekko lśniąca patyna na niektórych podnoszonych detalach sugeruje, że dobrze się nim operuje. Wykonano go z szarego kamienia (greywacke), a jego wykończony kształt może sugerować pierwotną postać kamienia, z którego został wyrzeźbiony. Greywacke jest bardzo twardym kamieniem osadowym, który często ma linie pęknięć i żył, które ujawniają jego wiek i budowę. Wiele szarogłazów zostało poddanych znacznym ruchom tektonicznym, ciśnieniu i wysokiej temperaturze przez dłuższy czas, a niektóre greywacke na wyspach Pacyfiku mają ponad 300 milionów lat. Wyobraźcie sobie rzeźbę czegoś tak symetrycznego i estetycznego jak Kamień Ambum, używając do tworzenia tylko kamiennych narzędzi. Musiało to zabrać twórcy wiele miesięcy aby wyłamać szorstki kształt, a następnie dokończyć go starannie, a czas i wysiłek związany z jego wykonaniem sugeruje, że był wyjątkowy i ceniony przez każdego, dla kogo został stworzony.
Wyrzeźbiony w formie jakiegoś zwierzęcia, jego cechy są zaokrąglone i zawierają wolnostojącą szyję, elegancko zakrzywioną głowę i długi nos oraz górne kończyny, które obejmują jego tułów i wydają się otaczać złożoną przestrzeń nad jego brzuchem. Stylizowane oczy, uszy i nozdrza są przedstawiane jako relief, a łopatki i coś, co może być pępkiem, sugerują, że twórca rozumie anatomię. Chociaż jest to prawdopodobnie forma płodowa mrówkojada zwanego "echidna", która, jak się uważa, była ceniona ze względu na swój tłuszcz przed wprowadzeniem świń, może również być ptakiem lub owocowym nietoperzem (rudawka wielka), a niektórzy spekulowali, że reprezentuje wymarłego torbacza dużej wielkości.
Kamień Ambum (detal), ok. 1500 p.n.e., szarogłaz, 20 x 7,5 x 14 cm, Dolina Ambum, prowincja Enga, Papua Nowa Gwinea (Narodowa Galeria Australii, Canberra)

Rytualne użycie w Papui Nowej Gwinei

Kiedy Kamień Ambum po raz pierwszy został poznany przez ludzi Zachodu w latach 60. XX wieku, był używany przez grupę ludzi zwanych Enga, którzy żyją na zachodnich wyżynach Papui Nowej Gwinei. Dla Enga, Kamień Ambum i inne podobne obiekty nazywane są siming bilong tumbuna, co dosłownie tłumaczy się jako "kości przodków" (Egloff 2008: 1). To jest termin Enga dla grupy obiektów kultu, które były używane jako potężne mechanizmy rytualne, w których rezydują przodkowie. Podczas gdy obiekt rytualny nie jest faktycznie przodkiem jako taki, paradoksalnie, takie święte obiekty są uważane za mające własne życie, a nawet mogą się poruszać, łączyć się w pary i rozmnażać. Wydawać by się mogło, że przynajmniej dla Kamienia Ambum - mogą także podejmować przygody i wywoływać kontrowersje.
Społeczeństwo Enga opiera się na strukturze władzy organizacyjnej znanej jako system "wielkiego człowieka", a negocjowanie władzy zależy od dowodzenia zasobami naturalnymi, takimi jak świnie i produkty, a także nadprzyrodzonymi siłami, takimi jak dobra wola przodków (lub chrześcijańskiego Boga) . Władzę mają ci "wielcy ludzie", którzy potrafią nakłaniać, organizować, a nawet manipulować innymi ludźmi, aby dać im zasoby, aby mogli je redystrybuować podczas wielkich wydarzeń rytualnych. Zanim Enga zdecydowała się nawrócić na chrześcijaństwo po przybyciu misjonarzy i kolonizacji w latach 30-tych XX wieku, Kamień Ambum i inne podobne obiekty zostały nasycone nadprzyrodzonymi mocami poprzez procesy rytualne. Zostali pochowani na grupowej ziemi przodków i potrzebne były regularne ofiary świń, aby ułagodzić kamienie i przodków, którzy w nich mieszkali. Z odpowiednią ostrożnością mogą odeprzeć niebezpieczeństwo i promować płodność i żywotność plemienia i ziemi.
Kamień Ambum (detal), ok. 1500 p.n.e., szarogłaz, 20 x 7,5 x 14 cm, Dolina Ambum, prowincja Enga, Papua Nowa Gwinea (Narodowa Galeria Australii, Canberra)
Chrześcijaństwo, kolonizacja i utowarowienie
Kiedy chrześcijańscy misjonarze przybyli do Papui Nowej Gwinei, ludzie w dużej mierze przyjęli nową religię, nowy system władzy, który przyszedł wraz z kolonizacją, i konsekwentną australijską administracją. System wielkiego człowieka został utrzymany, ale sposób zarządzania nadprzyrodzonymi nabierał chrześcijańskiej postaci. Obiekty takie jak Kamień Ambum straciły część swojej poprzedniej mocy, ale pod "spojrzeniem Whitemana" nabrały nowych wartości jako "sztuka prymitywa" i dlatego były warte swojej ceny.
Kamień Ambum przybył, by oczyścić egzotyczność, nasycony całą romantyczną postacią postrzeganą przez ludzi Zachodu w surowych różnicach w postrzeganiu świata przez Papuę-Nową Gwineę i przywołując prymitywizm i czystość utraconą na Zachodzie. Egzotyka ta została wzmocniona przez specyficzne wymiary i proporcje, które spełniają pewien estetyczny ideał z zachodniego punktu widzenia. Wszystko to, jego "prymitywna" i estetyczna wartość, poprowadziły go przez drogę mrocznych transakcji, których kulminacją było zdobycie kamienia przez Australijską Galerię Narodową w 1977 roku, gdzie jest ceniony jako bezcenny antyk.
Pierwotnie sprzedany przez dwóch młodych chłopców (za namową miejscowych misjonarzy) za 20 szylingów do europejskiego właściciela sklepu handlowego w Wabag (prowincja Enga), został następnie sprzedany przez pośrednika londyńskiemu handlarzowi dzieł sztuki Philipowi Goldmanowi. Goldman następnie zaoferował je Brytyjskiemu Muzeum, przed sprzedaniem rzeźby Australijskiej Galerii Narodowej w Canberze w Australii. W swoich negocjacjach z Muzeum i uzasadniając jego cenę wywoławczą, Goldman porównał Kamień Ambum do Blue Poles Jacksona Pollocka, które galeria kupiła kilka lat wcześniej: bazując na wartości "prymitywnej" Kamienia Ambumcenionego jak dzieło sztuki współczesnej (według doniesień Galeria zapłaciła 1,3 mln dolarów za obraz "Blue Poles" w 1973 r.). Ostatecznie Australijska Galeria Narodowa zgodziła się zapłacić Goldmanowi 115 000 dolarów za kamień.
Australijska Galeria Narodowa, Canberra (zdjęcie: Nick-D, CC BY-SA 3.0)

Ochrona dziedzictwa kulturowego Papui Nowej Gwinei

Muzeum Papui-Nowej Gwinei próbowało kupić Kamień Ambum, gdy zostało ofiarowane Muzeum Australijskiemu, ale nie udało się. Papua Nowej Gwinei stała się niepodległym państwem w 1975 r., A od 1913 r. Obowiązuje solidne prawodawstwo i inne struktury prawne, które zabraniają eksportu przedmiotów starożytnych i mających znaczenie dla Papui Nowej Gwinei jako wyjątkowego miejsca na świecie. Kraj ten nie był w stanie pozwolić sobie na zakupy na międzynarodowym rynku antyków, ponieważ ceny są zbyt wysokie dla krajów rozwijających się. Co więcej, do niedawna Papua Nowa Gwinea nie miała możliwości egzekwowania swoich przepisów na całym świecie. To, czy Kamień Ambum został legalnie wywieziony z Papui Nowej Gwinei, pozostaje punktem spornym.
Wiele obiektów kultury materialnej Nowej Gwinei zostało wysłanych do zagranicznych muzeów i galerii w celu "bezpiecznego przechowywania". Inne pożądane lub nawet potencjalnie wartościowe przedmioty zostały nielegalnie przemycone. W 1977 r. Stan prawny Papui Nowej Gwinei, który odzyskał obiekty o znaczeniu krajowym, został wzmocniony dzięki otwarciu Muzeum Narodowego i Galerii Sztuki w Papui-Nowej Gwinei, wraz z najnowocześniejszymi magazynami i obiektami wystawienniczymi. Najpierw zostali obsadzeni przez Europejczyków, którzy z kolei szkolili obywateli Papui-Nowej Gwinei w zarządzaniu muzeami, którzy politycznie i filozoficznie byli przekonani, że antyki wróciły do ​​Papui Nowej Gwinei. Z biegiem lat Muzeum i Galeria Sztuki Papui-Nowej Gwinei udoskonaliło swoje systemy kontroli eksportu i zdolność do wszczęcia postępowania sądowego przeciwko tym, którzy chcieli zabrać antyki z kraju. Udało im się również wynegocjować zwrot przedmiotów i całych kolekcji, które zostały zabrane w celu bezpiecznego przechowywania do innych miejsc na świecie. Niemniej jednak istnieją ograniczenia co do ich zdolności do egzekwowania zwrotu przedmiotów, takich jak Kamień Ambum.

Uszkodzenia i odbudowa

W 2000 roku, wypożyczony do francuskiego muzeum sztuki, Kamień Ambum został przypadkowo upuszczony i rozbity na trzy części i różne odłamki kamienia. To co odkryli później konserwatorzy, kiedy składali wszystko razem spowrotem, to że to, co wcześniej uważano za stare pęknięcia, naprawione w Papui Nowej Gwinei, było w rzeczywistości liniami pęknięć kamienia szarogłazowego. Szczeliny i rowki zawierające materiał organiczny zostały zbadane i zostały użyte do zasugerowania daty 1500 p.n.e. Kamień Ambum został starannie naprawiony, ale inne uszkodzenia zostały dorobione. Wiadomość o incydencie dotarła do międzynarodowych mediów, które z kolei wywołały dyskusję na temat tego co Kamień Ambum - zarejestrowana starożytność należąca do Papui Nowej Gwinei - robił w posiadaniu australijskiej galerii. Podczas gdy Kamień Ambum pozostaje w Canberze, prawdopodobnie spór o ten artefakt oznaczał, że zdolność Papui-Nowej Gwinei do negocjowania na poziomie globalnym została wzmocniona.
Sednem ostatnich rozdziałów opowieści o Kamieniu Ambum jest narracja o kolonializmie i jego spuściźnie. Kamień Ambum został stworzony i nasycony określonymi znaczeniami i wartościami przez grupę znaną nam obecnie jako Papua Nowi Gwinei, a następnie przeniesiony do zachodniego muzeum, gdzie został ponownie zinterpretowany w ramach estetyki i wymiany, gdzie kontynuujemy zachwycanie się tym - i egzotykowanie - z powodu swoich początków i tajemnic, które dostrzegamy na kartach tej historii, które pozostają dla nas zamknięte.
Dodatkowe źródła (w języku angielskim):
Egloff, Brian, Kości przodków - Kamień Ambum: od Wyżyn Nowej Gwinei po rynek antyków w Australii (Lanham: Altamira Press, 2008).

Chcesz dołączyć do dyskusji?

Na razie brak głosów w dyskusji
Rozumiesz angielski? Kliknij tutaj, aby zobaczyć więcej dyskusji na angielskiej wersji strony Khan Academy.