If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Jeżeli jesteś za filtrem sieci web, prosimy, upewnij się, że domeny *.kastatic.org i *.kasandbox.org są odblokowane.

Główna zawartość

Maoryski dom spotkań

Zbliżenie na górną postać, maoryski słup narożny (amo), 1830-60 r. n. e. drewno, muszle słuchotkek, 152 x 43 x 15 cm, Poverty Bay, Nowa Zelandia.
© Rada Powiernicza British Museum

Marae

Przed wejściem w kontakt z Europejczykami, Maorysi budowali domy spotkań. Najstarsze były prawdopodobnie domami wodzów używanymi również do podejmowania gości, ale nie każde plemię posiadało budowle tego typu. Jednak wraz z nadejściem połowy dziewiętnastego wieku domy spotkań zaczęły nabierać na znaczeniu a życie lokalnych społeczności zaczęło skupiać się właśnie wokół nich. Budowle w tym okresie stały się większe i przestały służyć jako domy mieszkalne. Place, które znajdowały się przed domami spotkań, zwane marae, wykorzystywało się i wciąż wykorzystuje do organizowania różnorodnych zgromadzeń takich jak pogrzeby, zebrania religijne i polityczne, czy do celów rozrywkowych. Domy te są powodem do dumy dla członków plemienia i sa traktowane z wielkim szacunkiem.
Josiah Martin, "Maoryskie marae od zewnątrz (dom spotkań)", Hinemihi w wiosce Te Wairoa, 1881 r., odbitka albuminowa, 15.3 x 20.5cm. © Trustees of the British Museum. Front domu spotkań ozdobiony po obu stronach rzeźbionymi słupami narożnymi, maihi (deskami szczytowymi), raparapa (przedłużeniami maihi), tekoteko
((figurką przedstawiająca ludzką postać na szczycie dachu), koruru (rzeźbioną maską przedstawiająca przodka plemienia, na cześć którego nazwany został dom, pod tekoteko), pare (rzeźbionym nadprożem) oraz ozdobnym rzeźbionym elementem nad oknem.

Pare

Dom spotkań to dla Maorysów miejsce święte, jednak niektóre jego części zwłaszcza front domu, uznawane są za bardziej święte od innych. Nadproże (pare) jest uważane za najważniejszy element dekoracyjny, a przestąpienie pod nim symbolizuje przejście z obszaru należącego do jednego boga do obszaru należącego do innego. Zewnętrze domu spotkań jest często dedykowane bogu wojny, wrogości i konfliktów, Tumatauenga, pogodne, wnętrze zaś bogu rolnictwa i innych spokojnych zajęć, Rongo.
Drewniane ażurowe nadproże (pare), późne lata czterdzieste dziewiętnastego wieku. Lakierowane drewno, muszle słuchotek 131.5 x 43.5 x 5.5 cm, okolice Zatoki Obfitości, Wyspa Północna, Nowa Zelandia.
© Trustees of the British Museum. Trzy postacie wheku o nieokreślonej płci z oczami z muszli ślimaków morskich i o wzniesionych ramionach, udekorowane spiralami i pakura pooddzielane od siebie i otoczone spiralami takarangi. Lita podstawa udekorowana jest pasami ułożonymi z małych spiral rauponga, po środku znajduje się duża spirala rauponga, a na końcach pod stopami bocznych postaci wheku widnieją przedstawienia mitologicznego stwora manaia o oczach z muszli słuchotek.
Powyższe zdjęcie ilustruje jeden z dwóch głównych typów nadproża. Trzy postacie o oczach zrobionych z muszli słuchotkek (ślimaków morskich) stoją na podstawie symbolizującej Papę, czyli Ziemię. Przedstawiona scena nawiązuje do stworzenia świata – trzy postacie oddzielają od siebie niebo i ziemię. Są one dziećmi Rangi i Papy. Środkowa symbolizuje zapewne Tane, boga lasów. Dwie duże spirale reprezentują światło i wiedzę spływające na ziemię. Nadproże zostało prawdopodobnie wykonane w okolicach miasta Whakatane przy Zatoce Obfitości w latach czterdziestych dziewiętnastego wieku.
Figurka ze szczytu domu spotkań (amo), wykonana przez Maorysów miedzy 1830 a 1860 r. n.e.,
drewno, muszle słuchotek ,152 x 43 x 15 cm,
region Poverty Bay, Nowa Zelandi.
© Rada Powiernicza British Museum

Amo

Powyższe zdjęcie przestawia słup narożny domu spotkań zwany amo. Para takich amo podtrzymywała deski szczytowe dachu. Wyrzeźbione w nich postaci reprezentują przodków plemienia, do którego należał dom. Rzeźby przedstawiają mężczyzn, jednak ich penisy zostały usunięte, prawdopodobnie podczas wywiezienia ich z Nowej Zelandii. Oczy są wyłożone muszlami słuchotek. Udekorowane są wykonanymi techniką płaskorzeźby spiralami rauponga, czyli rodzajem maoryskiego wzoru rzeźbiarskiego, w którym spirala o karbowanej powierzchni otoczona jest po bokach naprzemiennymi, równoległymi do siebie rowkami i wybrzuszeniami. Roger Neich, ekspert w dziedzinie rzeźb maoryskich, rozpoznał styl zaprezentowany na tym słupie narożnym jako pochodzy z regionu Poverty Bay, znajdującej się na Wschodnim Wybrzeżu Wyspy Północnej Nowej Zelandii.
Zbliżenie na dolną postać, maoryski słup narożny (amo), 1830-60 r. n. e., drewno, muszle słuchotek, 152 x 43 x 15 cm, Poverty Bay, Nowa Zelandia.
© Rada Powiernicza British Museum
Słup jest jedną z siedmiu rzeźb, które Muzeum Brytyjskie zakupiło od Lady Sudeley w 1894 r. Zostały zabrane z Nowej Zelandii przez jej wuja Algernona Tollemache’a, prawdopodobnie między 1850 r. a 1873r. Słup ten wraz z innym z rzeczonej kolekcji tworzą parę.

Figura z podstawy poutokomanawa

Zbliżenie na głowę, Maoryska rzeźba mężczyzny ( z podstawy poutokomanawa), połowa XIX w. n. e., drewno, muszle słuchotek, 85 x 26 x 18 cm, Hawkes Bay (?), Nowa Zelandia © Rada Powiernicza British Museum
Figura mężczyzny pochodzi z podstawy słupa podtrzymującego belkę kalenicową maoryskiego domu spotkań (tj. belki umieszczanej w miejscu przecięcia się dwóch połaci dachu), zwanego poutokomanawa. Przedstawia ona ważnego przodka plemienia, do którego należał dom spotkań. Figura ma dość realistyczne cechy. Z pewnością jest to mężczyzna z włosami związanymi w typowy dla Maorysów węzeł na czubku głowy i pokrytą tatuażami twarzą. Oczy wyłożone są muszlami słuchotek. Obojczyk został zaznaczony jako podłużne wzniesienie. Duże dłonie mają po tylko trzy palce.
Maoryska rzeźba mężczyzny ( z podstawy poutokomanawa), połowa XIX w. n. e., drewno, muszle słuchotek, 85 x 26 x 18 cm, Hawkes Bay (?), Nowa Zelandia © Rada Powiernicza British Museum
Nie jest to jednak niczym niezwykłym, jako że dysponujemy Maoryskimi rzeźbami o różnej ilości palców, i zdaje się że wynika to jedynie z różnic między lokalnymi stylami i nie niesie żadnego symbolicznego znaczenia.
Styl rzeźby z ciałem o poprawnych proporcjach i dużych dłoniach jest typowy dla szkoły rzeźbiarskiej Ngati Kahungunu praktykowanej w rejonie środkowej części Hawkes Bay w połowie dziewiętnastego wieku. Większość maoryskich rzeźb pochodzących z tego okresu jest bardziej stylizowana niż ta figura. Możliwe, że jej bardziej naturalistyczny styl miał podkreślić społeczną lub ludzka stronię przedstawionego przodka.
W dziewiętnastym wieku częściowo na skutek wpływów europejskich maoryskie domy spotkań stały się większe i wyższe. W związku z tym figury z poutokomanawa również stały się większe, a największe z nich osiągały wysokość nawet dwóch metrów.
Więcej informacji:
J.C.H. King (ed.), Human Image (London, The British Museum Press, 2000).
D.R. Simmons, te whare runanga: the Maori me (Auckland, Reed Books, 1997).
D.C. Starzecka (ed.), Maori Art and Culture, 2nd ed. (London, The British Museum Press, 1998).
N. Thomas, Oceanic Art (London, Thames and Hudson, 1995).
© Rada Powiernicza British Museum

Chcesz dołączyć do dyskusji?

Na razie brak głosów w dyskusji
Rozumiesz angielski? Kliknij tutaj, aby zobaczyć więcej dyskusji na angielskiej wersji strony Khan Academy.