Główna zawartość
Aktualny czas:0:00Całkowity czas trwania:4:35

Człowieczeństwo Marii: Madonna z Dzieciątkiem Joanny d’Évreux — film z polskimi napisami

Gotyk

Transkrypcja filmu video

Smarthistory. Sztuka. Historia. Rozmowa. Rozmawiają dr Beth Harris i dr Steven Zucker [dr Steven Zucker] Jesteśmy w muzeum Luwr w Paryżu i przyglądamy się niesamowitej rzeźbie, pochodzącej z pierwszej połowy XIV wieku. [dr Beth Harris] Jest to niezwykle wykwintna rzeźba. Wykonana jest ze srebra i pokryta złotem. Widać od razu, że powstała dla kogoś bardzo ważnego i bogatego. - Poza złotem i srebrem użyto tu też emalii, pereł, kryształów. - Maryja pierwotnie nosiła koronę na głowie. - Prawdopodobnie posąg ten zamówił król Francji, Karol IV Piękny, dla swojej żony, Joanny d’Évreux. - Dlatego posąg znany jest pod nazwą Madonna z Dzieciątkiem Joanny d’Évreux. Ale ta przepiękna złota postać to więcej niż tylko rzeźba. - Jest to relikwiarz. Miał przechowywać święte relikwie powiązane z Matką Boską. Został ofiarowany opactwu Saint-Denis, położonemu na północ od Paryża. Był to niezwykle istotny ośrodek religijny. Było to miejsce pochówku wielu królów i królowych Francji. - Jest to typowo gotycka rzeźba ze względu na niesamowitą czułość, jaką widzimy pomiędzy Matką a Dzieciątkiem. W początkowych fazach gotyku Maryję przedstawiono frontalnie, trzymającą Dzieciątko Jezus na kolanach, ale tutaj Jezus jest oparty na biodrze w bardzo naturalny sposób. - I czule dotyka dłonią Jej ust. - Pozycja frontowa, o której wspomniałaś, pochodzi z tradycji bizantyjskiej, ale wraz z rosnącym znaczeniem Matki Boskiej w średniowieczu, szczególnie w Europie Zachodniej, wraz z rosnącym kultem maryjnym pojawiały się nowe sposoby przedstawiania Jej. - Spójrzmy na Jej długą szyję i na wdzięczny sposób, w jaki przechyla głowę w stronę Dzieciątka. Jezus w lewej dłoni trzyma granat. - Symbol Zmartwychwstania, odnoszący się nie do początku Jego życia, ale końca. - Co nie jest niczym nowym w wizerunkach Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Często widzimy zapowiedzi cierpień Chrystusa i śmierci na krzyżu. - Ale gdyby nie ten granat, nie mielibyśmy pojęcia o tym tragicznym końcu, bo zdaje się, że nie ma tu nic poza czułością. - Widzimy wzrastające zainteresowanie ludzkimi emocjami i interakcjami w tej małej statuetce, ale również w gotyckich katedrach budowanych w Paryżu i okolicach. - W katedrze Notre-Dame w Paryżu, głównej katedrze w tym mieście, jest spora rzeźba, która wygląda dość podobnie do naszej. Ma ten sam nacisk na elegancką draperię, na eleganckie przechylenie ciała, szczególnie na wystające biodro. Widzimy to też w manuskrypcie, który również należał do królowej Joanny, a teraz znajduje się w zbiorach muzeum Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku, z jedną różnicą - manuskrypt przedstawia Zwiastowanie. - Według mnie przechylenie ciała nadaje postaci poczucie ruchu i ożywienia, ale nie powinniśmy mylić tego z kontrapostem, który rozwinął się w renesansie, albo widocznym w starożytnych rzeźbach greckich i rzymskich, gdyż tam wyraźnie widzimy zgięte kolano przyciskające draperię oraz postać we właściwych proporcjach, Ta postać jest bardzo wydłużona, a przechylenie nie jest spowodowane przez ruch realistycznego ciała, ale przez bardzo skomplikowanym zakrzywieniem draperii. - Rzemieślnicy wyrzeźbili w metalu draperię z ogromną dbałością. Podoba mi się szczególnie sposób, w który rękaw otacza Jej rękę. - A mnie się podoba to, jak materiał układa się u Jej stóp. Jeśli spojrzymy na lewy bok Maryi, jest tam wspaniałe przejście draperii, która formuje zygzakowaty kształt aż do Jej stóp. - Posąg stoi na bazie, która sama w sobie jest dziełem sztuki. - Podtrzymują ją cztery lwy, widzimy też postacie we wnękach, które otaczają emaliowane scenki z życia Chrystusa. Widzimy na przykład Zwiastowanie, kiedy to Archanioł Gabriel zwiastuje Maryi, że urodzi Syna Bożego, a gdy przejdziemy się wokół relikwiarza, dostrzegamy sceny ukrzyżowania oraz zmartwychwstania Chrystusa. - Emalia to dodanie szkła, zwykle matowego i kolorowego, rozgrzanie go na metalowej powierzchni, do której później się przyklejało i tworzyło piękne, głębokie kolory. - Weług mnie ma sens to, że prorocy są w bazie, na której stoi Maryja, Prorocy, czyli starotestamentowe postacie, które - według chrześcijańskiej tradycji - przepowiedziały przyjście Chrystusa. A nad nimi mamy Maryję trzymającą Dzieciątko Jezus. - Bogactwo tej rzeźby tworzy wyraźną relację między polityczną władzą króla i królowej Francji, a władzą duchową, którą reprezentują Maryja z Jezusem.