Leiden, University Library, BPL 114
Drewniana deska przywiżana do stron, późne średniowiecze, Leiden, University Library, BPL MS 114, zdjęcie: Giulio Menna

Praca z drewnem

Średniowieczne rękopisy, nawet te małe, mogły być zaskakująco ciężkie. Olbrzymie Biblie, wielkie woluminy mogące sięgać nawet pół metra wysokości mogły ważyć nawet 25kg. Czasem potrzeba było dwóch pracowników biblioteki do przyniesienia książki na biurko! Znaczną część tej wagi generowały deski i grzbiety używane jako okładki. Ochrona stron wymagała drewnianej deski z przodu i tyłu. Strony były przewiązane skórzanymi pasami, które z kolei mocowano do okładek przez wydrążone w tym celu dziury. Pasy były zamocowane w drewnie tak jak to widać na zdjęciu powyżej (zwróć uwagę na białe paski). To działało jak zaskakująco mocne powiązanie mogące wytrzymać wieki. Ta podstępna stolarska sztuczka przy używaniu jest ukryta przed naszymi oczyma, ponieważ deski były następnie pokrywane skórą skórą, (która często była jeszcze pokryta dekoracjami). Tysiące sztuk średniowiecznych drzew są obecnie ukryte wewnątrz tych wiązań, jak odłożony na półkę lasek.

Opakowanie

Leiden, University Library, VLQ1
Pergamin, "wiotkie wiązanie", Leiden, University Library, VLQ MS 1, XI wiek (wiżanie XVII? wiek), zdjęcie: Giulio Menna
Innym sposobem chronienia stron było także popularne w średniowieczu tak zwane "wiotkie wiązanie". Nie ma w nim okładek z desek, zamiast tego używa się cienkiego pergaminu. Strony, a najczęściej były to drobne, wąskie książki, były przywiązane do okładek sznurkiem widocznym z zewnątrz. Książki tak związane były dużo lżejsze (a zatem i łatwiejsze w transporcie) oraz dużo tańsze i szybsze. Największą popularnością cieszyło się zatem wśród studentów.

Akcesoria

Leiden, University Library, BPL2778
Leiden, University Library, BPL MS 2778, zdjęcie: Giulio Menna
Wiele średniowiecznych ksiąg były przyjemne dla oka nawet wtedy, gdy były zamknięte. Różnorodne błyszczące akcesoria dodawano do ksiąg a najbardziej rzucającymi się w oczy były tak zwane "bossy", czyli metalowe wykończenia w rogach okładek które służyły także jako dodatkowa ochrona dla rogów. Bardziej powszechne były metalowe klamry. One także poza dekoracją służyły użytecznością, ponieważ zapobiegały przez zniszczeniem i pomarszczeniem się pergaminu. Również często dodawana introligatora były ozdoby przy wiązaniu, takie jak kwiaty, motywy, zabawne desenie, a czasami nawet malowane sceny. Takie elementy dekoracyjne na zewnątrz ksiąg stały się szczególnie powszechne pod koniec średniowiecza.
Esej Dr. Erik Kwakkel