If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Jeżeli jesteś za filtrem sieci web, prosimy, upewnij się, że domeny *.kastatic.org i *.kasandbox.org są odblokowane.

Główna zawartość

Jerycho

Naturalna oaza

Jerycho, położone na północ od Morza Martwego i na zachód od rzeki Jordan, jest jednym z najstarszych nieprzerwanie istniejących miast na świecie. Przyczyny tego można się upatrywać w jego arabskiej nazwie, Ārīḥā , która oznacza "aromatyczny, wonny, pachnący"; Jerycho jest naturalną oazą na pustyni, gdzie można znaleźć niezliczone źródła słodkiej wody. To właśnie one przyciągały zarówno pierwszych odwiedzających to miejsce 10 000-9000 lat p.n.e., jak i ich potomków dzisiaj.
Tell es-Sultan, stanowisko archeologiczne w Jerychu, widok z powietrza
(zdjęcie: Fullo88, domena publiczna)

Biblijne miasto

Jerycho jest nam najbardziej znane z Biblii. To właśnie ten fakt przyciągał do niego pielgrzymów i badaczy już w IV w. n. e., natomist zaawansowane badania archeologiczne rozpoczęły się dopiero w drugiej połowie XIX wieku. Powodem odwiedzania tego miejsca przez archeologów dzisiaj jest nadzieja na odnalezienie dowodów dotyczących wojownika Jozuego, który poprowadził Izaraelitów w bitwie przeciw Kananejczykom ("A gdy lud usłyszał głos trąb, wzniósł potężny okrzyk bojowy i mur rozpadł się w miejscu, lud zaś wkroczył do miasta, każdy prosto przed siebie i zdobyli miasto." Joz 6:1-27). Nadal nie znaleziono jednoznacznych dowodów na istnienie samego Jozuego, natomiast odkryto ślady działalności ludzkiej trwającej około 12 tys. lat.
Najbardziej spektakularne odkrycia w Jerychu nie dotyczą jednak czasów Jozuego, a są datowane na czasy ery brązu (lata 3300-1200 p.n.e.) lub raczej na sam początek epoki neolitycznej, zanim jeszcze wynaleziono technologię wytwarzania ceramiki.
Widok z góry na wieżę Jerycha
(zdjęcie: Reinhard Dietrich, domena publiczna)

Stare mury

Stanowisko archeologiczne w Jerychu wznosi się ponad rozległą równiną Doliny Jordanu, jego wysokie położenie jest spowodowane pojawianiem się kolejnych siedlisk ludzkich, budowanych jedno na drugim - taka formacja nazywana jest "tell". Najwcześniejsi przybysze, po których zachowały się pozostałości (kamienne narzędzia), pojawili się na tym terenie w mezolicie (około 9000 lat p.n.e.), natomiast pierwsze siedlisko, powstałe w pobliżu źródła Ein as-Sultan (Źródła Elizeusza), datuje się na początek okresu neolitu. Ludzie ci budowali domy, uprawiali rośliny i hodowali zwierzęta jako jedni z pierwszych na świecie. Archeolodzy odnależli przede wszystkim pochodzące z neolitu preceramicznego A (8500–7000 p.n.e.) pozostałości dużej osady domów zbudowanych na planie koła z cegły suszonej i przykrytych kopulastymi dachami.
Jak wskazuje nazwa epoki, pierwsi osadnicy Jerycha nie znali jeszcze sposobu wytwarzania glinianej ceramiki, naczynia tworzyli z kamienia, tkanego materiału, a jako narzędzi używali obsydianu, szczególnie przydatnego rodzaju kamienia, który był sprowadzany aż z położonego we wschodniej Turcji Çiftlik. Siedlisko rozrastało się w szybkim tempie, a jego mieszkańcy - z nieznanych przyczyn - wznieśli wkrótce wokół niego znaczących rozmiarów kamienny mur otoczony po stronie zewnętrznej rowem. Postawiono również mierzącą niemal osiem metrów wysokości kamienną wieżę przy wewnętrznej ścianie muru. Niektóre teorie dotyczące funkcji, jakie miał pełnić mur, wskazują na obronę militarną, inne na ochronę przed drapieżnymi zwierzętami, a nawet na walkę z naturalnym zwiększaniem się poziomu ziemi wokół siedliska. Pomimo jednak ich pierwotnego przeznaczenia, tak wygląda pierwsza wersji murów, które Jozue tak umiejętnie zdobył około sześć tysięcy lat później.

Czaszki pokryte gipsem

Po okresie neolitu preceramicznego A nastąpił istotnie różniący się od niego neolit preceramiczny B (7 000-5200 p.n.e.). Domy w tym okresie miały jednakowo prostopadłościenny kształt i były budowane z nowego rodzaju prostopadłościennej cegły suszonej na słońcu i dekorowanej wzorami, którą zawsze układano wzdłuż w gęstej zaprawie z błota. Zaprawa ta, podobnie jak gips, służyła do wygładzania wewnętrznej powierzchni ścian i podłóg. Również z tego okresu pochodzą silne dowody na istnienie kultu bądź religii na terenie Jerycha. Archeolodzy odkryli jeden wyjątkowo duży budynek z tamtych czasów. Wewnątrz niego znajdowała się unikalna seria wgłębień i nisz i do którego dobudowano kopulaste konstrukcje. Uważa się, że służyło to celom ceremonialnym.
Pochodząca z Jerycha zagipsowana czaszka ludzka z muszlami w oczodołach, neolit preceramiczny B, około 7200 r. p.n.e. (Muzeum Brytyjskie)
Innymi dowodami, prawdopodobnie wskazującymi na praktyki kultu, były znalezione w kilku domach czaszki, które zostały pokryte gipsem uformowanym w takim sposób, aby przypominać głowy żywych ludzi. Do stworzenia oczu wykorzystano muszle, natomiast ślady farby sugerują, że w wizerunkach uwzględniono także skórę i włosy. Największą grupę takich artefaktów odnalezionych razem stanowiło dziewięć czaszek zakopanych pod zagipsowaną podłogą jednego z domów.
Jerycho nie jest jedynym miejscem, gdzie znaleziono zagipsowane czaszki datowane na okres neolitu preceramicznego B; odkryto je rownież w Tell Ramad, Beisamoun, Kefar ha-Choresz, Ain Ghazal i Nahal Hemar. Wśród około sześćdziesięciu dwóch czaszek odkrytych na tych stanowiskach archeologicznych znalazły się czaszki zarówno starszych, jak i młodszych mężczyzn, kobiet oraz dzieci, co wzbudza ciekawe pytania dotyczące ich znaczenia. Czy czaszki te stanowiły punkt centralny w kulcie przodkow, jak pierwotnie myślano, czy może pełniły rolę wizerunków mających przypominać o zmarłych członkach rodziny? Tego nigdy się nie dowiemy, jako że nie posiadamy żadnych pisanych dowodów dotyczących systemu wierzeń praktykowanych w neolicie na tym terenie.
Tekst: dr Senta German

Chcesz dołączyć do dyskusji?

Na razie brak głosów w dyskusji
Rozumiesz angielski? Kliknij tutaj, aby zobaczyć więcej dyskusji na angielskiej wersji strony Khan Academy.