Główna zawartość
Europa w latach 1300 - 1800
Kurs: Europa w latach 1300 - 1800 > Rozdział 9
Lekcja 3: Flandria- Peter Paul Rubens, Podniesienie Krzyża
- Rubens, Podniesienie Krzyża
- Rubens, Gwałt córek Leukipposa
- Rubens, Prezentacja portretu Marii Medycejskiej
- Rubens, Prezentacja portretu Marii Medycejskiej
- Rubens, Arrival (or Disembarkation) of Marie de Medici at Marseilles, Medici Cycle
- Rubens, Wenus, Mars i Kupidyn
- Rubens, the Consequences of War
- Anthony van Dyck, Charles I at the Hunt
- Anthony van Dyck, Samson i Dalila
- Baroque art in Flanders
© 2023 Khan AcademyWarunki użytkowaniapolitykę prywatnościInformacja o plikach cookie
Rubens, Podniesienie Krzyża
Esej autorstwa dr Shannon Pritchard
Ogromny tryptyk
Podniesienie krzyża jest arcydziełem epoki baroku, wykonanym przez flamandzkiego artystę Petera Paula Rubensa. Tryptyk początkowo znajdował się na ołtarzu głównym w kościele św. Walburgii w Antwerpii, który został zniszczony. Obecnie można zobaczyć go w Katedrze Najświętszej Marii Panny w Antwerpii.
Ten tryptyk (obraz - zazwyczaj znajdujący się za ołtarzem - składał się z dwóch zewnętrznych "skrzydeł" oraz części środkowej) robi wielkie wrażenie na oglądających z powodu swego ogromnego rozmiaru. Mierzy on 15 stóp wysokości oraz 21 szerokości, gdy jego skrzydła nie zostają zamknięte. Oryginalna rama sprawiała, że obraz był jeszcze bardziej imponujący w swym rozmiarze - niestety została zagubiona. Z powodu jego ogromu, Rubens naprawdę malował go za kotarą na miejscu, w kościele św. Walburgi. Czworo świętych związanych z tym kościołem zostało przedstawionych na skrzydłach tryptyku, które są widoczne, gdy nastawa jest zamknięta. Rubens ukazał na lewej stronie świętego Amanda i świętą Walburgię a po prawej znajdują się św. Katarzyna z Aleksandrii i św. Eligiusz.
Dynamizm baroku
Rubens był jednym z artystów, którzy stworzyli najwięcej kompozycji malarskich w ciągu swojego życia. Był także jednym z malarzy okresu baroku, którego dzieła były najbardziej pożądane. Ogólnie rzecz biorąc (lecz nie zawsze) był on już artystą określonym, specjalizującym się w malarstwie i rzeźbie - jego cechą charakterystyczną był sposób, w jaki przedstawiał ruch i emocje na płótnie. Jego dzieła miały inspirować katolickich wiernych (ten tryptyk został namalowany w ciągu stu lat od od podważenia autorytetu kościoła katolickiego przez Marcina Lutra).
W części środkowej tryptyku widzimy dramatyczną scenę, na której krzyż z ukrzyżowanym Chrystusem zostaje podniesiony. Rubens stworzył efekt mocnej przekątnej na kompozycji poprzez umieszczenie podstawy krzyża nisko po prawej stronie płótna. Szczyt krzyża znajduje się górnym lewym rogu - ciało Chrystusa staje się wtedy centralnym miejscem obrazu. Stworzenie mocnej przekątnej umacnia pojęcie, iż jest to wydarzenie toczące się bezpośrednio przed oglądającym - mężczyźni wysilają się, aby podnieść ciężki krzyż.
Do zwiększenia dynamicznego napięcia przyczynia się wrażenie wzrokowe, które tworzy dwóch mężczyzn znajdujących się w prawym dolnym roku. Wydaje się, że za chwilę wpadną na osobę podziwiającą obraz, kiedy próbują postawić krzyż w pozycji pionowej. Widz odczuwa niepokój, oczekując na zakończenie tej sceny.
Na lewym skrzydle (poniżej, na lewo) zostali przedstawieni św. Jan Ewangelista i Maria Dziewica. Stoją w cieniu skały znajdującej się ponad nimi. Spójrzcie na lewo i zobaczcie, co roztacza się przed ich oczami - grupa kobiet poniżej tworzy silny kontrast emocji, wszystkie są nimi wyczerpane. Rubens przedstawił ich cichą rezygnację i rozpacz spowodowaną śmiercią Chrystusa. Malując lewe skrzydło tryptyku, artysta także wykorzystał technikę przekątnej, którą tworzy linia kobiet od dolnego prawego rogu do połowy lewego boku. Rubens oddzielił postaci Jana i Marii, co pozwala widzowi skupić się na ich reakcji.
Prawe skrzydło tryptyku (powyżej, prawa strona) jest kontynuacją wydarzeń. Rzymscy żołnierze prowadzą dwóch złodziei na śmierć, będą oni ukrzyżowani wraz z Chrystusem. Jeden z nich już został przybity do krzyża na ziemi - Rubens ukazał go w skróconej perspektywie. Drugi z nich znajduje się za ukrzyżowanym, jego dłonie są związane. Prowadzą go żołnierze, mocno ciągnąc za włosy. Artysta także zastosował tutaj przekątną, jednak jest ona poprowadzona w przeciwnym kierunku niż na lewym skrzydle - od dolnego lewego rogu po górny prawy. Tworzy ją linia stworzona od nogi po szyję szarego konia. Zastosowanie dwóch przeciwnych przekątnych tworzy uczucie napięcia w kompozycji, zwiększa u widza dramatyczne doznania oraz wprowadza chaos.
Ujednolicenie narracji i biblijna ścisłość
Dodatkowo w tej potężnej kompozycji, której głównym tematem są postacie, trzy części tryptyku są wzrokowo ujednolicone dzięki roli krajobrazu i nieba. Lewe skrzydło oraz część główna przedstawiają odkryte skały, które porastają dęby i winorośl (oba elementy związane są z Chrystusem). Zauważcie, że św. Jan, Maria Dziewica oraz rzymscy żołnierze stojący po lewej stronie krzyża znajdują się w tej samej linii.
Ujednolicenie części środkowej i prawego skrzydła zostało osiągnięte poprzez ukazanie fragmentu nieba, które zaczyna się ściemniać już w centralnej części tryptyku. Nieuchronnie zbliża się zaćmienie słońca - to wydarzenie zostało szczegółowo opisane w Ewangelii św. Mateusza (27:45): "Od godziny szóstej mrok ogarnął całą ziemię, aż do godziny dziewiątej..." Przywiązanie uwagi do ścisłości biblijnej można także zauważyć na zwoju znajdującym się na szczycie krzyża, na którym napisano: "Jezus Nazarejczyk, Król żydowski". Jak mówi Ewangelia św. Jana (19:19-21), zdanie to było zapisane greką, łaciną i językiem aramejskim. W obu przypadkach Rubens stosował się do głównych poleceń Soboru Trydenckiego (1543-63), który wzywał do stosowania historycznych prawidłowości przy przedstawianiu wydarzeń religijnych. (Podczas Soboru Trydenckiego zwierzchnictwo kościoła zasadniczo rozstrzygało kwestie teologiczne, poruszane przez Marcina Lutra i ruchy protestanckie. Okres następujący po soborze znany jest jako kontrreformacja - odpowiedź kościoła katolickiego na protestancką reformację pod wodzą Marcina Lutra).
Rubens i obraz Włoch
Podniesienie krzyża było pierwszym zleceniem, jakiego podjął się artysta po powrocie do Antwerpii z pobytu we Włoszech (1608/9), gdzie pracował w Mantui, Genui oraz Rzymie.
Dzięki temu dłuższemu pobytowi we Włoszech wpływ włoskiej sztuki na twórczość Rubensa nie powinien nas zaskakiwać. Bogactwo barw (zwróćcie uwagę na odcienie niebieskiego i czerwieni w kompozycji) i technika malarska artysty przywołuje na myśl weneckiego mistrza malarstwa - Tycjana. Natomiast dramatyczny kontrast między światłem a ciemnością przywodzi nam na myśl Carravagio i jego technikę tenebryzmu (stylu w malarstwie charakteryzujący się dużymi obszarami ciemnych kolorów) w obrazach okresu rzymskiego). Wykorzystanie tej techniki możemy zauważyć w Ukrzyżowaniu św. Piotra (powyżej). Istotnie, zainteresowanie artysty twórczością powyższych malarzy jest wyraźnie widoczne w przedstawianiu wysiłku fizycznego osób na obrazie - postacie "wychodzą" poza ramę obrazu, zmierzają wprost na widza - wszystko to dzięki skróconej perspektywie i użyciu przekątnej.
Jeżeli chodzi o przedstawienie mięśni i fizyczności mężczyzn na obrazach Rubensa, widoczną inspiracją są nagie postacie (Ignudi) autorstwa Michała Anioła na fresku znajdującym się w Kaplicy Sykstyńskiej. Co więcej, analizując prace dawnych i współczesnych mistrzów wiemy, że Rubens interesował się także antykiem klasycznym (starożytną Grecją i Rzymem). Właściwie postać Chrystusa wydaje się być zainspirowana najsłynniejszym dziełem antyku, którym był Laocoön - przebywając w Rzymie, artysta tworzył jego szkice.
Podniesienie: ołtarz główny
Umieszczenie Podniesienie krzyża Rubensa nad ołtarzem głównym spowodowało, że utworzył się swojego rodzaju związek między tematyką obrazu a funkcją, jaką pełnił ołtarz. Akt podnoszenia przedmiotu w górę jest znany języku łacińskim jako elevatio. Podczas mszy świętej sprawowanej przez kapłana na ołtarzu pojawia się moment, w którym Eucharystia (cudownie przemieniona w Ciało Chrystusa) jest podnoszona w górę. Tym samym, kiedy wierni patrzeli na ołtarz, widzieli zarazem podniesienie Chrystusa jak i Eucharystii. W ten sposób ołtarz oraz akt przemienienia Ciała Chrystusa wzmacniały przesłanie, jakim było poświęcenie się Syna Bożego w imieniu ludzkości.
Esej autorstwa dr Shannon Pritchard
Dodatkowe źródła (w języku angielskim):
Chcesz dołączyć do dyskusji?
Na razie brak głosów w dyskusji