Jeśli widzisz tę wiadomość oznacza to, że mamy problemy z załadowaniem zewnętrznych materiałów na naszej stronie internetowej.

If you're behind a web filter, please make sure that the domains *.kastatic.org and *.kasandbox.org are unblocked.

Główna zawartość

Fotografia na początku XX wieku: Wstęp

Początek XX w. przyniósł ogromne zmiany w dziedzinie fotografii. I chociaż takie stwierdzenie dotyczyć może wszystkich sztuk wizualnych, dla fotografii wyjątkowa stała się zmiana postrzegania środków wyrazu właściwych tej dziedzinie. Aby lepiej zrozumieć tę zmianę i znaleźć odpowiedź na pytanie, dlaczego fotografia szczególnie przemawiała do artystów w pierwszych latach poprzedniego stulecia oraz w jaki sposób włączono ja do praktyk artystycznych przed 1920 r., spróbujmy spojrzeć wstecz.
Reklama aparatu fotograficznego Brownie firmy Eastman Kodak, ok. 1900 r.
Pod koniec XIX w. fotografowanie stawało się coraz bardziej popularne, a nowinki techniczne, takie jak aparat fotograficzny Kodak #1(1888) upowszechniały tę dziedzinę wśród osób wywodzących się z wyższej klasy średniej. Aparat Kodak Brownie, królowego cena był o wiele niższa od cen podobnych urządzeń stał się bardzo popularny wśród przedstawicieli klasy średniej już przed 1900 r.
Fotografie uzyskiwały coraz większe uznanie wśród przedstawicieli świata nauki (i pseudo-nauki) ponieważ pozwalały rzetelnie dokumentować wizerunek ludzi, miejsc i zdarzeń. Fotografowie tacy jak Eadweard Muybridge tworzyli całe zbiory zdjęć przydatnych przy dokonywaniu pomiarów zmiany położeń ciała (ruchu) ludzi i zwierząt. Jego słynne fotografie pokazywały poszczególne fazy ruchu, zmieniające się zbyt szybko, by mogło je zarejestrować ludzkie oko, spełniając nadzieje wiązane z nowo odkrytymi możliwościami aparatów fotograficznych - wsparcia lub nawet tworzenia nowych sposobów prowadzenia badań naukowych.
Eadweard Muybridge, Gniada klacz "Annie G."rasy Thoroughbred w galopie, Motoryka ludzi i zwierząt, arkusz 626, 1887
. W sztuce ten środek wyrazu ceniono za możliwość odzwierciedlenia przy jego pomocy wszystkich szczegółów oraz powielania obrazu na potrzeby wielokrotnej publikacji. Mimo to fotografowie przez całe stulecie walczyli o uznanie ich za rzeczywistych przedstawicieli świata sztuki. Dopiero w trakcie paryskiej Wystawy Światowej zorganizowanej w 1859 r., 20 lat po wynalezieniu fotografii, po raz pierwszy prace fotografów znalazły się w pobliżu “prawdziwej” sztuki (malastrwa, grafiki i rzeźb), choć do obu obszarów wystawienniczych prowadziły osobne wejścia, podkreślając (przestrzennie i symbolicznie) różnicę dzielące obie grupy dzieł. W końcu fotografia to jedynie mechaniczne odzwierciedlanie rzeczywistości, a podsumowanie strategii marketingowej firmy Kodak (wyrażajcie się w zdaniu “Ty przyciskasz przycisk, my robimy całą resztę”) wyraźnie wskazywało, że niewiele potrzeba, żeby zrobić zdjęcie.
Skoro sztuka była przejawem wyobraźni, talentu i umiejętności, to jak można było uznać fotografię (wykonywaną za pomocą aparatu i światłoczułych środków chemicznych, a nie pędzla i farby) za rzecz jej równorzędną? Z drugiej strony, skoro celem fotografii było dokładne odzwierciedlanie rzeczywistości, trudno było akceptować retuszowane zdjęcia lub takie, które powstały z przerobionych negatywów. Wszystkie te pytania i wątpliwości przyczyniły się do powstania kilku mniej lub bardziej formalnych grup i stowarzyszeń fotografów podważających tę uproszczoną koncepcję istoty fotografii. Grupy te — wspierane przez światowej sławy artystów, takich jak Alfred Stieglitz — promowały dziewiętnastowieczny styl “fotografii artystycznej”, tworząc niskokontrastowe zdjęcia o ciepłym klimacie, jak choćby Stacja, czym podkreślano artystyczny potencjał fotografii.
Alfred Stieglitz, Stacja, heliograwiura, 1892
Pablo Picasso, Martwa natura z plecionym krzesłem, 1912, olej, cerata i wklejany papier na płótnie, obramowane sznurkiem, 10 5/8 x 13 3/4 in. (27 x 35 cm.) (Muzeum Picassa, Paryż)
Co zatem doprowadziło do zmiany w postrzeganiu fotografii na początku XX w.? Zmiany społeczne i kulturowe — na wielką, niespotykaną dotąd skalę. Środowisko artystyczne, jak wiele innych, odczuwało skutki ówczesnych zjawisk, takich jak uprzemysłowienie, rewolucyjne ruchy polityczne, wojna światowa, rozwój lotnictwa, kinematografii, radia, przemysłu samochodowego i in. Chciano zatem tworzyć sztukę, która lepiej przystawałaby do “nowoczesnego”, radykalizującego się świata.
Prace kubistów czy
Hannah Höch, Wycinanka nożem kuchennym Dada w ostatniej wajmarskiej spasionej piwem epoce kulturalnej Niemiec, 1919-1920, kolaż, materiały mieszane, 90 x 144 cm (Neue Nationalgalerie, Berlin)

futurystów często przywodzą na myśl symultanizm i tempo, niszczenie i odtwarzanie. Dadaiści również podważali granice tradycyjnie rozumianej sztuki, tworząc przedstawienia, wiersze, różnego rodzaju instalacje czy fotomontaże przy użyciu materiałów wykorzystywanych w życiu codziennym, innych niż farba, tusz, płótno czy brąz.
Wczesne lata dwudzieste XX w. przynoszą postęp i zmianę w postaci intensywnego rozwoju technologii, co z kolei przywraca nadzieję wielu ludziom dotkniętym straszliwymi skutkami I wojny światowej. Dla artystów awangardowych (franc.“avant-garde: straż przednia, przed tłumem”) fotografia staje się ważnym środkiem wyrazu, środkiem osadzonym w codzienności, nauce i technologii, co paradoksalnie pół wieku wcześniej wykluczało ją z kręgu sztuki. Dzięki możliwościom technicznym aparatów fotograficznych (mechaniczne tworzenie obrazu) stała się najszybszą i najbardziej nowoczesną formą wyrazu poprzez obraz w powojennym świecie. Fotografia zatem wydawała się czymś więcej niż jedynie nową metodą tworzenia obrazu — pozwoliła bowiem zmienić paradygmat wizji i przedstawiania rzeczywistości.
August Sander, Niepełnosprawny mężczyzna, 1926 (po lewej); Mistrz piekarski, 1928 (w środku); Sekretarka w radiostacji, Kolonia, 1931 (po prawej)
Portrety autorstwa Augusta Sandera, takie jak Disabled Man, Pastry Chef, or Secretary at a Radio Station, Cologne,  ukazują próby usystematyzowanego dokumentowania współczesnych fotografowi typów ludzkich. To z kolei staje się drogą do zrozumienia zmian zachodzących w pojęciach takich jak klasa społeczna, rasa, zawód, pochodzenie czy innych, leżących u podstaw budowania tożsamości człowieka. Swoimi wspaniałymi fotografiami Sander dokonuje zmiany w podejściu do portretowania ludzi. Z jednej strony jego postaci w pełni obrazują różnorodność zawodów w ówczesnych Niemczech, z drugiej zaś ujawniają wyobrażenia na własny temat.
Henri Cartier-Bresson, Za Dworcem St. Lazare, 1932
Przeskakująca przez wodę postać uwieczniona na fotografii Cartier-Bressona Za Dworcem St. Lazare podkreśla potencjał, jakim dysponuje fotografia, uchwycenia danej chwili, zatrzymania jej i późniejszego odtworzenia. Swojemu podejściu do fotografowania Cartier-Bresson zawdzięcza uznanie go za pioniera w dziedzinie fotografii prasowej. Spontaniczność, dokładność i swoista ulotność chwili świetnie wpisywały się w ówczesny trend zmian kulturowych (wzrastającej liczby fabryk, samochodów, pociągów oraz rosnące tempo życia w centrach miast).
Umbo (Otto Umbehr), Reporter w podróży, fotomontaż, 1926
Zdjęcie autorstwa Umba pt. Reporter w podróży zwraca uwagę na to, jak nowoczesne technologie wpływają na zmianę naszego sposobu postrzegania świata oraz możliwości komunikacyjnych, które ze sobą niosą. Wielki obserwator z kamerą zamiast oka (na zdjęciu przedstawiono postać istniejącego dziennikarza o nazwisku Erwin Kisch) obrazuje możliwości, jakie niesie ze sobą fotografia, wpływania na zmysły i wzmacniania ich odbioru. Początek XX w. przyniósł twórcom medium, dzięki któremu możliwe stało się poszukiwanie nowych sposobów patrzenia na rzeczywistość i odzwierciedlania jej oraz zrozumienie gwałtownych zmian zachodzących w otaczającym ich świecie.
Dr Juliana Kreinik
Dodatkowe źródła (w języku angielskim):

Chcesz dołączyć do dyskusji?

Na razie brak głosów w dyskusji
Rozumiesz angielski? Kliknij tutaj, aby zobaczyć więcej dyskusji na angielskiej wersji strony Khan Academy.