If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Jeżeli jesteś za filtrem sieci web, prosimy, upewnij się, że domeny *.kastatic.org i *.kasandbox.org są odblokowane.

Główna zawartość

Allele wielokrotne, niepełna dominacja i kodominacja

W świecie rzeczywistym, geny często występują w wielu wersjach (allele). Allele nie są zwykle w pełni dominujące lub recesywne względem siebie, ale natomiast może występować między nimi kodominacja lub niepełna dominacja. Tłumaczenie na język polski zrealizowane przez Fundację Edukacja dla Przyszłości dzięki wsparciu Fundacji „HASCO-LEK".

Wprowadzenie

Grzegorz Mendel wiedział jak zachować prostotę. Mendel pracował na grochu, w którym każdy gen występował w dwóch różnych wersjach, inaczej allelach, i te allele miały ładną, wyraźną dominację (z dominującym allelem całkowicie przeważającym nad allelem recesywnym, który określał wygląd rośliny).
Dzisiaj wiemy, że nie wszystkie allele zachowują się tak prosto jak te w eksperymentach Mendla. Na przykład, w rzeczywistości:
  • Pary alleli mogą mieć wiele stosunków dominacji (to znaczy, jeden allel pary może nie całkowicie "zakrywać" ten drugi w heterozygocie).
  • Istnieje często wiele różnych alleli genu w populacji.
W tych wypadkach genotyp organizmu, inaczej zestaw alleli, nadal określa jego fenotyp, tak również nazywa się obserwowalne cechy. Jednakże wiele alleli może oddziaływać na siebie nawzajem na różne sposoby, aby ukonkretnić fenotyp.
Tak na marginesie, chyba mamy szczęście, że geny grochu Mendla nie wykazywały tej złożoności. Jeśliby tak było, jest możliwe, że Mendel nie zrozumiałby swoich wyników i nie rozgryzłby podstawowych zasad dziedziczenia - które są kluczowe w zrozumieniu szczególnych przypadków!

Niepełna dominacja

Wyniki Mendla były częściowo przełomowe, ponieważ sprzeciwiały się (wtedy popularnej) koncepcji, że cechy rodzicielskie zostają ostatecznie wymieszane u ich potomstwa. W niektórych wypadkach jednakże fenotyp organizmu heterozygotycznego może być mieszanką fenotypów jego homozygotycznych rodziców.
Na przykład u lwiej paszczy, Antirrhinum majus, krzyżówka pomiędzy homozygotyczną rośliną o białych kwiatach (CWCW) i homozygotyczną rośliną o czerwonych kwiatach (CRCR) daje potomstwo o różowych kwiatach (CRCW). Ten rodzaj zależności pomiędzy allelami, z pośrednim między dwoma homozygotami fenotypem heterozygoty, nazywany jest niepełną dominacją.
Nadal możemy wykorzystywać model Mendla do przewidywania rezultatów krzyżówek dla alleli, które wykazują niepełną dominację. Na przykład, samozapłodnienie różowej rośliny dałoby stosunek genotypów 1 CRCR : 2 CRCW : 1 CWCW i fenotypów 1:2:1 dla kwiatów czerwonych:różowych:białych. Allele są nadal dziedziczone zgodnie z podstawowymi prawami Mendla nawet wtedy, gdy wykazują niepełną dominację.

Kodominacja

Ściśle związana z niepełną dominacją jest kodominacja, w której oba allele równocześnie ulegają ekspresji w heterozygocie.
Możemy zobaczyć przykład kodominacji dla grup krwi człowieka w systemie MN (mniej znanym niż grupy krwi AB0, ale nadal ważnym!). Osoba z grupą krwi MN jest zdeterminowana przez jego lub jej allele w konkretnym genie. Allel LM określa produkcję markeru M rozmieszczonego na powierzchni czerwonych krwinek, kiedy allel LN określa produkcję trochę innego markera N.
Homozygoty (LMLM i LNLN) mają odpowiednio tylko jeden marker M lub N na powierzchni ich krwinek czerwonych. Jednakże heterozygoty (LMLN) mają oba typy markerów w tej samej ilości na powierzchni komórek.
Również dla niepełnej dominacji nadal możemy użyć praw Mendla, aby przewidzieć dziedziczenie kodominujących alleli. Na przykład, jeśli dwoje ludzi z genotypami LMLN miałoby dzieci, moglibyśmy się spodziewać grup krwi M, MN, i N i genotypów LMLM, LMLN, i LNLN u ich potomstwa w stosunku 1:2:1 (jeśli mieliby wystarczająco dużo dzieci abyśmy mogli dokładnie określić ten stosunek!)

Allele wielokrotne

Prace Mendla sugerowały, że są tylko dwa allele dla każdego genu. Obecnie wiemy, że nie jest tak zawsze, a nawet zwykle! Chociaż każdy człowiek (i wszystkie diploidalne organizmy) mogą tylko mieć dwa allele dla danego genu, allele wielokrotne mogą występować na poziomie populacyjnym i różne jednostki w populacji mogą mieć różne pary alleli.
Jako przykład rozważmy gen, który określa kolor sierści królików, nazywany genem C. Gen C występuje w czterech znanych allelach: C, cch, ch i c:
  • Królik CC ma czarną lub brązową sierść
  • Królik cchcch ma umaszczenie jak szynszyla (szarawa sierść).
  • Królik chch ma himalajski wzór umaszczenia, z całym ciałem białym z czarnymi oczami, twarzą, stopami i ogonem
  • Królik cc jest albinosem, z całą białą sierścią.
Obraz za: "Characteristics and traits: Figure 5," OpenStax College, Biology (CC BY 3.0).
Allele wielokrotne sprawiają, że jest wiele możliwych relacji dominacji. W tym wypadku, czarny allel C jest w pełni dominujący względem innych; allel "szynszylowy" cch jest niepełnej dominacji względem himalajskiego ch i albinotycznego c; i himalajski allel ch jest w pełni dominujący względem allelu albinotycznego c.
Hodowcy królików zorientowali się w temacie tych związków przy krzyżowaniu różnych królików o różnych genotypach i obserwowaniu fenotypów heterozygotycznych króliczków.

Chcesz dołączyć do dyskusji?

Na razie brak głosów w dyskusji
Rozumiesz angielski? Kliknij tutaj, aby zobaczyć więcej dyskusji na angielskiej wersji strony Khan Academy.